1  ΚΑΡΑΚΟΥΛΑΚΗΣ      ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ
2  ΜΠΑΤΣΗ     ΜΑΡΙΑ
3  ΓΚΟΥΡΟΜΙΣΙΟΥ    ΤΑΤΙΑΝΝΑ
4  ΔΕΛΗΖΗΣΗ   ΕΛΕΝΗ
5  ΚΑΚΟΥΛΗ    ΑΝΝΕΤΑ
6  ΔΟΥΒΛΟΥ    ΖΩΗ
7  ΚΑΛΑΜΠΟΥΚΑ      ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ
8  ΜΑΝΙΟΥ     ΘΕΟΛΟΓΙΑ
9  ΛΑΖΟΓΚΑ   ΟΛΥΜΠΙΑ
10  ΝΑΚΟΥ   ΝΑΟΥΜΑ
11  ΝΟΥΣΙΟΥ     ΔΕΣΠΟΙΝΑ
12  ΣΑΡΑΝΤΑΡΗ   ΚΑΤΕΡΙΝΑ
13  ΜΠΟΥΡΤΖΟΥ    ΒΙΡΓΙΝΙΑ
14  ΜΠΟΥΡΤΖΟΥ    ΑΝΝΑ
15  ΜΠΟΥΡΤΖΟΣ    ΝΙΚΟΛΑΟΣ
16  ΜΑΛΕΚΑΣ    ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ
17  ΜΠΑΛΑΦΑΣ  ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ
18  ΠΟΥΛΙΟΥ   ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ
19  ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΣΟΥΖΑΝΑ
20  ΚΟΚΚΙΝΟΥ   ΚΥΡΙΑΚΗ
21  ΤΑΦΑΡΛΗΣ   ΔΗΜΗΤΡΗΣ
22  ΤΣΑΟΥΣΗΣ  ΝΑΟΥΜ
23  ΣΤΡΑΚΑΛΗΣ   ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ
24  ΤΥΠΑ   ΤΑΤΙΑΝΑ
25  ΩΤΤΑ    ΝΙΚΗ
26  ΤΖΑΛΙΑ    ΤΑΤΙΑΝΑ

Συντονιστής    ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ      ΠΕ 4   Βιολόγος
 

φωτογραφίες
 
 

1. Ανάλυση του θέματος
α)   Ταυτότητα του ποταμού
β)   Ιστορικά στοιχεία- μυθολογία
γ)   Γεωγραφικά-μορφολογικά χαρακτηριστικά
δ)   Χλωρίδα- πανίδα
ε)   Χρήσεις του ποταμού- ρύπανση
στ) Νομοθεσία
ζ)   Τουριστική ανάπτυξη της περιοχής
2. Στόχοι
α)   Ευαισθητοποίηση των μαθητών σε θέματα περιβάλλοντος
β)   Συνεργασία ομάδων
γ)   Συμμετοχή των μαθητών στην έρευνα και την συλλογή στοιχείων.
δ)   Άμεση επαφή  με το οικοσύστημα του ποταμού
ε)   Ανάπτυξη δεξιοτήτων, χρήση εποπτικών μέσων , εφαρμογές τεχνικών.
στ) Κατανόηση των πολύπλοκων σχέσεων μεταξύ  φυτών- ζώων-περιβάλλοντος- 
      ανθρώπινων  δραστηριοτήτων.
3. Ενέργειες
α)   Οργάνωση  των μαθητών σε ομάδες, κατανομή εργασιών
β)   Καταγραφή  φορέων , οργανώσεων.
γ)   Επίσκεψη στο Κ.Π.Ε  Νάουσας και  παρακολούθηση προγράμματος με θέμα το 
      ποτάμι. 
δ)   Επιτόπια  παρατήρηση ,συλλογή στοιχείων , μετρήσεις.
ε)   Δημιουργία φυτολογίου.
στ) Δημιουργία εποπτικού υλικού ( φωτογραφίες-slides-video)
4. Μεθοδολογικά  εργαλεία
α)   Χάρτες της περιοχής
β)   Φωτογραφικές  μηχανές, κιάλια, video
γ)   Πεχαμετρικό χαρτί , θερμόμετρο, στερεοσκόπιο
δ)   Χρήση  εικόνων , και πληροφοριών από βιβλιογραφικά δεδομένα.
5. Προβλήματα- δυσκολίες
α)   Εξωσχολικός χρόνος
β)   Δυσκολίες στην πρόσβαση  στο πεδίο  και στις μετακινήσεις
γ)   Οικονομικό
6. Επεξεργασία θέματος
α) Οργάνωση και έλεγχος των πληροφοριών
β) Συζήτηση μεταξύ των ομάδων
γ) Συμπεράσματα
7. Αξιολόγηση
α)  Επίτευξη στόχων
β)  Αυτοκριτική
γ)  Ερωτηματολόγιο για τους μαθητές.
8 Παρουσίαση εργασίας
9. Δημιουργία εντύπου

Ταυτότητα του ποταμού 

Ο Αλιάκμονας  είναι ο μεγαλύτερος ποταμός της χώρας που οι πηγές του είναι σε ελληνικό έδαφος, όπως  επίσης και οι εκβολές του .Πηγάζει  από το Βόιο όρος του νομού Καστοριάς και τα όρη Σμόλικα και Ορλιακα προς την πλευρά των Γρεβενών. Διασχίζει τους νομούς  Γρεβενών, Καστοριάς, Κοζάνης,  Ημαθίας,  Πιερίας και χύνεται στο Θερμαικό  κόλπο λίγο  νοτιότερα από τις εκβολές του Αξιού ποταμού δημιουργώντας ένα εκτεταμένο δέλτα πλούσιο σε χλωρίδα και πανίδα. 
Εχει  συνολικό μήκος  310 Km  και  μια πληθώρα  χειμάρρων  και παραποτάμων (Βενέτικος ,Γρεβενίτης, Εδεσσαίος, Αράπιτσα.) αποτελούσε και συνεχίζει να αποτελεί  πηγή ζωής ,προσφέροντας  τα νερά του. Οι  όχθες του Αλιάκμονα  στο νομό Κοζάνης είναι σχεδόν γυμνές από δένδρα , γιατί έχουν γίνει  σχετικά πρόσφατα πολλές παρεμβάσεις στην κοίτη του, (φράγματα Πολυφύτου, Ασωμάτων,Σφηκίας), στα  άμεσα σχέδια της ΔΕΗ εντάσσεται  η κατασκευή  ακόμη ενός φράγματος  στον  Ιλαρίωνα. Αντίθετα στην  περιοχή των Γρεβενών υπάρχει  πλούσια βλάστηση από οξιές, βελανιδιές, πλατάνια και πολλά ποώδη.
 

Ιστορία-Μυθολογία

Κοντά  στα ποτάμια  φρόντιζαν από την αρχαιότητα οι  άνθρωποι να κτίζουν τις πρώτες κατοικίες τους. Το νερό είναι ζωογόνο και απαραίτητο για τις καθημερινές ανάγκες των ανθρώπων. Σε περιόδους λειψυδρίας  ανάγεται σε θεότητα. Μέσω του Αχέροντα ποταμού έφταναν οι ψυχές στις πύλες του Άδη .
 Κατά την  μυθολογία ο Αλιάκμονας ήταν ποτάμια θεότητα προσωποποίηση του ομώνυμου ποταμού της Μακεδονίας και σύμφωνα με τον Ησίοδο  ήταν γιός του Ωκεανού και της Πηθύος. Σύμφωνα με τον Πλούταρχο ήταν γιός του Παλαιστίνου και εγγονός του Ποσειδώνα. Όταν έμαθε  ο Παλαστίνος ότι ο Αλιάκμων φονευτηκε σε κάποια μάχη, έπεσε στο ποταμό Κονοσό, ο οποίος από τότε ονομάστηκε Αλιάκμονας. Κατά μία άλλη παράδοση ο ποταμός πήρε το όνομά του  εξ αιτίας του ακόλουθου συμβάντος: Ο Πλούταρχος  στο έργο του "περί ποταμών" αναφέρει  ότι  ένας βοσκός από την Τίρυνθα  ενώ έβοσκε το κοπάδι του στο Κοκκύγιο όρος είδε τυχαία  τον Δία, τότε ο βοσκός κυριεύτηκε από μανία και έπεσε στο ποταμό Καρμάνορα, ο οποίος μετονομάστηκε σε Αλιάκμονα.
Στην αρχαιότητα αποτελούσε τα σύνορα μεταξύ Ημαθίας και Πιερίας ως τους χρόνους του Περδίκα  του Α'  της Μακεδονίας. Στις απάνεμες όχθες του οι αρχαίοι έχτισαν την Αϊανή  και την Βεργίνα  οι οποίες αποκάλυψαν σε όλο τον κόσμο συγκλονιστικά  μνημεία τέχνης , αδιαμφισβήτητης ιστορικής και πολιτισμικής αξίας.
Κατά τον Μεσαίωνα ο Αλιάκμονας ήταν πλωτός μέχρι την σημερινή Βέροια, σήμερα δεν χρησιμοποιούνται πλοία στο ποτάμι.
Η στρατηγικής σημασίας  κοιλάδα του Αλιάκμονα  απετέλεσε αμυντική θέση του ελληνικού στρατού κατά τον Α'  παγκόσμιο πόλεμο  όπου στη δίοδο Μακεδονίας Θεσσαλίας στα στενά του Σαραντάπορου δόθηκε νικηφόρος μάχη και στην συνέχεια απελευθερώθηκαν τα Σέρβια.

Γεωγραφικά  Μορφολογικά   χαρακτηριστικά
 

Ο Αλιάκμονας διατρέχει μεγάλο μέρος της δυτικής Μακεδονίας μέχρι να καταλήξει στις εκβολές του στον θερμαικό  κόλπο . Οι παραπόταμοι που τον σχηματίζουν, Βελονιάς, Σμιξιώτικος, Γρεβενίτης , πηγάζουν στα νοτιοδυτικά από την κοιλάδα Βάλια Κάλτα , τον  Όρλικα  και τον Σμόλικα,  σχηματίζοντας απότομα φαράγγια, όπως στο Σπήλαιο των Γρεβενών. Ενώ στο βορά  μαζεύει τα νερά του ποταμού Πραμόρτσα  συγκεντρώνοντας τα νερά του υδροκρίτη της περιοχής της Κοζάνης. Στην συνέχεια  σχηματίζει τόξο γύρω  από το βουνό Βούρινο και μέσα από μια βαθιά χαράδρα προχωρεί βορειοανατολικά για 90 χιλιόμετρα σχηματίζοντας μαιάνδρους στην περιοχή της Ζάβορδας, ή τεράστιες τεχνητές λίμνες  όπως του Πολυφύτου.  Κυλάει ανάμεσα στο Βέρμιο και τα Πιέρια όρη μέχρι το δεύτερο φράγμα, των Ασωμάτων όπου υπάρχει ο  υδροηλεκτρικός σταθμός της ΔΕΗ , σε μικρή απόσταση  βρίσκεται το τελευταίο φράγμα της Σφηκιάς  πολύ κοντά στον οικισμό της  Βεργίνας.
Από τα όρια της Βέροιας μέχρι της εκβολές του ο ποταμός έχει πλατιά κοίτη και οι όχθες του είναι σχετικά ομαλές, γιατί μειώνεται η υψομετρική διαφορά με  τις εκβολές του. Διασχίζει την πεδιάδα της Θεσσαλονίκης και καταλήγει στον Θερμαικό κόλπο σχηματίζοντας ένα εκτεταμένο δέλτα μαζί με τους ποταμούς Λουδία και Αξιό.
Εξ αιτίας των τεραστίων ποσοτήτων φερτών υλών που μεταφέρουν τα τρία ποτάμια, υπάρχει μια συνεχής επέκταση της ξηράς σε βάρος της θάλασσας  στην περιοχή των χωριών  Αιγινίου & Ελευθεροχωρίου της Πιερίας. Εξ αιτίας της μεγάλης ποσότητας φερτών υλών υπήρχε κίνδυνος  να κλείσει  το λιμάνι της Θεσσαλονίκης και γι αυτό πραγματοποιήθηκε αλλαγή της κοίτης του Αξιού κοντά στις εκβολές του
με τον Αλιάκμονα.
 

Χλωρίδα-Πανίδα
 

Οι τεχνητές λίμνες-φράγματα  εμποδίζουν την μετακίνηση των πληθυσμών των ψαριών κατά μήκος του ποταμού και αυτό αποτελεί  ανασταλτικό παράγοντα για την ανάπτυξη της ιχθυοπανίδας. Η υπεραλίευση  σε περιόδους αναπαραγωγής, που τα ψάρια έχουν μειωμένη κινητικότητα  εντείνει το πρόβλημα, η αστυνόμευση της περιοχής είναι περιορισμένη λόγω έλλειψης μέσων και προσωπικού.
Η τεράστια ποικιλία φυτών , ζώων και πτηνών που παρατηρείται στους βιότοπους κατά μήκος του ποταμού από την Καστοριά μέχρι τον Θερμαικό, συνεχώς συρρικνώνεται  λόγω των ανθρωπογενών  παρεμβάσεων. Η αυξομείωση της στάθμης του νερού κατά τους θερινούς μήνες καταστρέφει τους υδροβιότοπους των πουλιών και των υδροχαρών φυτών . 
Ο υδροβιότοπος στο δέλτα  του Αξιού που εκτείνεται  μέχρι το δέλτα του Αλιάκμονα θεωρείται  ένας από τους διεθνείς  βιότοπους που προστατεύεται από την συνθήκη του Ραμσάρ  που υπογράφτηκε και από την Ελλάδα το 1961. Στους  υδροβιότοπους  αυτούς φωλιάζουν σπάνια είδη πουλιών ή διέρχονται  και σταματούν για λίγο αποδημητικά πουλιά , διακόπτοντας  το ταξίδι τους  προς τον νότο. Η έκταση των υδροβιότοπων  έχει  μειωθεί με τις αποξηράνσεις των μικρών ανοιξιάτικων ελών  και την χρήση τους για  εντατική αγροτική  καλλιέργεια . Στη Βάλια Κάλτα η οποία είναι επίσης προστατευμένος εθνικός δρυμός, υπάρχουν  μοναδικής ομορφιάς φυσικά τοπία,  όπου ζει  ένας μικρός πληθυσμός καφέ αρκούδας. Ο Βούρινος είναι γνωστός για την μεγάλη ποικιλία  φυτών,  αρωματικών και ενδημικών ειδών. Στο Βέρμιο και στα Πιέρια  όρη ζουν μεγάλα θηλαστικά όπως  λύκοι, αλεπούδες,  λύγκες, ζαρκάδια και είναι από τους λίγους χώρους όπου ανιχνεύονται πια οι πληθυσμοί τους.  Πολλά αρπακτικά και αποδημητικά  πουλιά πέφτουν θύματα των  "φυσιολατρών" κυνηγών  καθώς και των  μολυσμένων από φυτοφάρμακα τροφών.
 

Χρήσεις του ποταμού 
 

α)  Ύδρευση  οικισμών- άρδευση καλλιεργειών
Η Καστοριά υδροδοτείται από τον Αλιάκμονα, ενώ η Θεσσαλονίκη ετοιμάζεται να κάνει το ίδιο. Η Νάουσα υδροδοτείται από την  Αράπιτσα πριν  αυτή καταλήξει  στον Αλιάκμονα.
Σε όλο το μήκος του ποταμού υπάρχει ένα εκτεταμένο σύστημα αρδευτικών έργων. Κάθε νομός σχεδιάζει την αρδευτική του πολιτική χωρίς προυγούμενη συνεργασία  με τους υπόλοιπους. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την υπερεκμετάλλευση των νερών  με συνέπεια η στάθμη του νερού τους καλοκαιρινούς μήνες να πέφτει επικίνδυνα και το νερό που καταλήγει στις εκβολές να είναι ελάχιστο. Συρρικνώνονται έτσι  σημαντικοί βιότοποι κατά μήκος του ποταμού ,αλλά κυρίως στις εκβολές με καταστροφικά αποτελέσματα για το οικοσύστημα και τις τροφικές του αλυσίδες. Εκτεταμένο αρδευτικό σύστημα υπάρχει  από την Νεάπολη μέχρι το Μικρόκαστρο και στην περιοχή του Ιλαρίωνος στα Σέρβια, στο Βελβεντό, στην Ημαθία , το Αιγίνιο και τη Θεσσαλονίκη.

β) Η ΔΕΗ συγκαταλέγεται στους  μεγάλους καταναλωτές  νερού καθώς για τις ανάγκες των ατμοηλεκτρικών σταθμών παραγωγής ρεύματος της Καρδιάς και του  Αγίου Δημητρίου αντλεί τεράστιες ποσότητες νερού από την λίμνη του Πολυφύτου, καθώς η ΔΕΗ  έχει την απόλυτη κυριότητα των νερών στα τρία φράγματα που προαναφέραμε . Ο υδροηλεκτρικός σταθμός Πολυφύτου έχει  ετήσια παραγωγή 400.000  μέγαβατώρες. . Το φράγμα έχει ύψος  112 μέτρα και χωρητικότητα περίπου 2.000.000  κυβικά μέτρα.  Η υψομετρική διαφορά του νερού μετατρέπεται σε ενέργεια .Πρέπει να τονίσουμε ότι η παραγωγή ενέργειας μέσω φραγμάτων υπάγεται στις ήπιες μορφές ενέργειας ,  δηλαδή χωρίς πρόκληση ρύπανσης.

γ) Αστικά λύματα
Τριάντα πόλεις και χωριά χρησιμοποιούν τον Αλιάκμονα ως αποδέκτη των αστικών τους λυμάτων χωρίς προηγούμενη επεξεργασία , βιολογικό καθαρισμό, και τον επιβαρύνουν άμεσα ή μέσω χειμάρρων και παραποτάμων. (πίνακας 1), σ αυτές περιλαμβάνεται και ο δήμος της Σιάτιστας.

δ)Λιπάσματα-Φυτοφάρμακα
Η περιοχή γύρω από τον Αλιάκμονα καλλιεργείται εντατικά με αποτέλεσμα να γίνεται υπερβολική χρήση λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων. Ένα μεγάλο μέρος αυτών των ουσιών καταλήγει στο ποτάμι με την άρδευση ή τις βροχές .Οι συγκεντρώσεις  κάποιων επικίνδυνων ουσιών στο νερό του ποταμού είναι πάνω από τα επιτρεπτά όρια (μελέτη κτηνιατρικού ινστιτούτου Θεσ/νικης). Η λίμνη Πολυφύτου έχει αρχίσει να εμφανίζει σημάδια ευτροφισμού, αυξημένη "πρασινάδα", τους  καλοκαιρινούς κυρίως μήνες. Ο ευτροφισμός είναι  ένα περιβαλλοντικό φαινόμενο που οδηγεί στη μείωση του διαλυμένου οξυγόνου στο νερό, με αποτέλεσμα  να πεθαίνουν τα ψάρια  από την έλλειψη του. Παρόλο που η  έντονη ροή του ποταμού και το μεγάλο μήκος του  δίνουν πολλές δυνατότητες αυτοκαθαρισμού  για τα οργανικά λύματα, ο ποταμός δεν μπορεί να δέχεται απεριόριστες ποσότητες   αυτών των ουσιών.

ε) Αμίαντος
Στο Ζιδάνι γίνεται εξόρυξη αμιάντου, παρότι διεθνώς η πρακτική αυτή εγκαταλείπεται, διότι ο αμίαντος  ευθύνεται  για την ανάπτυξη καρκίνου του πνεύμονα. Η συγκέντρωση των ινών του αμιάντου στο ποτάμι είναι υψηλή.

στ)  Βιομηχανικά λύματα
Οι κύριοι ρυπαντές εντοπίζονται στη περιοχή της Κοζάνης , αλλά  και στην περιοχή της Ημαθίας, Πέλλας όπου μέσω της τάφρου 66 διοχετεύουν στο ποτάμι, χωρίς προυγούμενη κατεργασία  λύματα  από την επεξεργασία των οπωροκηπευτικών, υποβαθμίζοντας έτσι την  ποιότητα των νερών. Λόγω υπερβολικής επιβάρυνσης με απόβλητα το περασμένο καλοκαίρι εκβράστηκαν  νεκρά ψάρια στην τάφρο.
Πριν λίγα χρόνια  η απόρριψη μεγάλων ποσοτήτων βενζολίου στο ποτάμι στην περιοχή των Γρεβενών, προκάλεσε τεράστια οικολογική καταστροφή στο οικοσύστημα η οποία έγινε αντιληπτή  μόνο όταν εμφανίστηκαν  νεκρά ψάρια .

Νομοθεσία 

1)  Σύμφωνα  με την συνθήκη του Ραμσάρ προστατεύονται και απαγορεύεται οποιαδήποτε χρήση των περιοχών του υδροβιότοπου του δέλτα του Αξιού-Αλιάκμονα. Επίσης θεωρείται εθνικός δρυμός  η  περιοχή της Βάλια-Κάλτα  στα Γρεβενά.
2)  Σύμφωνα  με την οδηγία 94C 226/06  του 1994 όλα τα κράτη μέλη της     ευρωπαικής ένωσης επιβάλλεται να εγκαταστήσουν  εθνικό δίκτυο ελέγχου για όλα  τα επιφανειακά   νερά . Είναι ίσως  ο μόνος τρόπος να υπάρχει  ενιαία πολιτική προστασίας του Αλιάκμονα  που τώρα είναι στο έλεος  αποσπασματικών μέτρων σε επίπεδο  νόμου κυρίως.
3)   Υπάρχει μια κοινή απόφαση των νομαρχιών Γρεβενών, Ημαθίας, Θεσσαλονίκης, Καστοριάς, Κοζάνης , Πιερίας του 1984, σχετικά με τον καθορισμό της χρήσης των νερών  του ποταμού  Αλιάκμονα , η οποία καθορίζει την διάθεση λυμάτων στο ποτάμι μετά από κατάλληλη επεξεργασία έτσι ώστε  το νερό του ποταμού να παραμένει κατάλληλο για κολύμβηση  και  για ύδρευση. Παρόλα αυτά λύματα φτάνουν χωρίς προυγούμενη  επεξεργασία στο ποτάμι.
4)   Ο  Νομάρχης  Κοζάνης ορίζει κάθε χρόνο με απόφαση του την περίοδο αλιείας στο ποτάμι και στη λίμνη  Πολυφύτου . Σύμφωνα με την απόφαση  απαγορεύεται η αλιεία  για  το παρελθόν  έτος από 30/4/99-12/6/99 για την προστασία της αναπαραγωγής των ψαριών, η τήρηση της απόφασης ανατίθεται στις  αστυνομικές αρχές, αλλά κυρίως στην οικολογική συνείδηση των ενδιαφερομένων.
Όσον αφορά το κυνήγι για το τρέχον έτος η διάρκεια της κυνηγετικής περιόδου είναι από 20/8/99-29/2/2000. Ορίζονται τα μόνιμα καταφύγια των θηραμάτων στον νομό Κοζάνης. Επίσης ορίζονται τα θηρεύσιμα είδη. Ανάμεσα στα θηράματα περιλαμβάνονται  κάποια αξιοπερίεργα είδη όπως η αλεπού, και το πετροκούναβο που δεν έχουν διατροφική αξία τον άνθρωπο, η παρουσία τους όμως μέσα στο τόσο ευαίσθητο οικοσύστημα είναι πολύτιμη. Στα αξιοπερίεργα θηράματα  στην κατηγορία των πουλιών  περιλαμβάνεται  η καρακάξα, η κάργια, η κουρούνα  κ.τ.λ. Αλήθεια πώς  αξιοποιεί ένας κυνηγός αυτά τα είδη;   Παρόλη  την ισχύουσα  νομοθεσία  πολύ συχνά γινόμαστε μάρτυρες  της παράλογης θανάτωσης ή τραυματισμού πουλιών που όχι μόνο είναι σπάνια, αλλά θεωρούνται και προστατευμένα, όπως αετοί, χρυσαετοί,  υδρόβια μεταναστευτικά, κύκνοι, ερωδιοί, ακόμη και φλαμίγκο.
 

Τουριστική ανάπτυξη
 

Στην δυτική Μακεδονία ο Αλιάκμονας και οι παραπόταμοί του σχηματίζουν ένα πολυδαίδαλο ποτάμιο δίκτυο το οποίο σε συνδυασμό με την γεωγραφική  θέση  της περιοχής  ανάμεσα σε Μακεδονία και Ήπειρο  επέβαλε το χάραγμα σημαντικών δρόμων, χαρακτηριστική είναι  "η Βασιλική στράτα " στον άξονα Μαυραναίοι-Ζίακα-Περιβόλι-Βωβούσα. Η ανάγκη αυτή οδήγησε στη ζεύξη των ποταμών με πέτρινα γεφύρια  τα οποία διασώζονται  μέχρι σήμερα. Όλα  τα υφιστάμενα πέτρινα γεφύρια της περιοχής  Γρεβενών-Βοίου χρονολογούνται από την περίοδο της τουρκοκρατίας και χτίστηκαν  από φημισμένους  Ηπειρώτες  και Βοιώτες μαστόρους. Τα γεφύρια του νομού Γρεβενών  έχουν ανακηρυχθεί διατηρητέα από την 11η Εφορεία Βυζαντινών αρχαιοτήτων της Βέροιας. Είναι βέβαιο ότι η κατάλληλη προβολή και διαφήμιση της ύπαρξής τους  θα συμβάλλει στην τόνωση του περιηγητικού τουρισμού.
 Ο ορεινός τουρισμός είναι ακόμη στα σπάργανα στην Ελλάδα, αλλά συνεχώς αποκτά νέους φίλους. Στον εθνικό δρυμό της Βάλια-Κάλτα μπορεί να αναπτυχθεί η ορεινή πεζοπορία και τα ποτάμια σπορ. Ήδη  ο Αλιάκμονας και κυρίως ο Βενέτικος στα όρια του νομού Γρεβενών χρησιμοποιείται  για  rafting και καγιάκ. Η περιήγηση στα γεφύρια  είτε διαπλέοντας τα ποτάμια είτε περπατώντας σε παραποτάμιες διαδρομές  συνδυάζει την αναψυχή με την άσκηση , την γνωριμία με το φυσικό περιβάλλον της περιοχής με την τοπική ιστορία. 
Το χιονοδρομικό κέντρο της Βασιλίτσας είναι πλέον από τα πιο δημοφιλή και προσφέρει στην περιοχή ανάλογη τουριστική ανάπτυξη στα γύρω χωριά. Για να αναπτυχθεί ο ορεινός τουρισμός πρέπει να γίνει συντήρηση και αναπαλαίωση  των πέτρινων γεφυριών. Μερικά από τα πιο γνωστά είναι το γεφύρι του Σπανού , στις Πορτίτσες, του Αζίζ-Αγά, στο Λιατσικό, στο Νιδρούζι, το γεφύρι του Μύλου και άλλα.
Ένα άλλο σημείο έξοχης ομορφιάς το οποίο θα μπορούσε να αποτελέσει πόλο τουριστικής ανάπτυξης είναι το μοναστήρι της Ζάβορδας. Το μοναδικό τοπίο και η πανοραμική θέση στην οποία χτίστηκε το μοναστήρι, αποζημιώνουν τον επισκέπτη που θα κάνει την κουραστική διαδρομή μέχρι εκεί. Η μονή χτίστηκε στην κορυφή του όρους Καλλιστράτου (Κονιβό) που είναι ένας απότομος λόφος με ύψος 150 μέτρα. Από το σημείο αυτό ο επισκέπτης έχει πανοραμική θέα του Αλιάκμονα που κάνει απαλούς μαιανδρισμούς πριν κατευθυνθεί προς τα Σέρβια.
Ο σημαντικός αρχαιολογικός χώρος της Αιανής δεν έχει την ανάλογη υποδομή για την τουριστική του ανάπτυξη. Ένα ολοκληρωμένο οικοτουριστικό πρόγραμμα που θα δίνει έμφαση στην φυσική ομορφιά της περιοχής και θα συνδυάζει την συνύπαρξη  του βουνού με το ποτάμι και την ιστορία του θα λειτουργήσει σίγουρα ως πόλος έλξης για τους επισκέπτες.
Η λίμνη Πολυφύτου διαθέτει ναυτικό όμιλο, αλλά κυρίως μια απέραντη οπτική επαφή με το ποτάμι πάνω από την γέφυρα των Σερβίων, η οποία είναι η μεγαλύτερη γέφυρα στον Ελλαδικό χώρο. Σε ελάχιστη απόσταση βρίσκεται το επιβλητικό φαράγγι των Σερβίων με τις βυζαντινές εκκλησιές και τα κάστρα του.
Η πρόσβαση είναι εύκολη και για το ανέβασμα υπάρχει ήδη ένα λιθόκτιστο κυκλικό μονοπάτι που οδηγεί τον επισκέπτη σε όλη την περιοχή.
Στην περιοχή του νομού Ημαθίας είναι το δεύτερο φράγμα του Αλιάκμονα, πολύ κοντά στον αρχαιολογικό χώρο της Βεργίνας, της παλιάς πρωτεύσας της Μακεδονίας. Ο χώρος αναδείχθηκε σχετικά πρόσφατα  από τις ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν από τον Μανόλη Ανδρόνικο.
Παρατηρούμε  ότι κατά μήκος του ποταμού από τις πηγές μέχρι τις εκβολές του, υπάρχουν πολλές και αξιόλογες τουριστικές προτάσεις οι οποίες μάλιστα προωθούν και την εναλλακτική μορφή τουρισμού που έχει ως κίνητρο την επαφή με το φυσικό περιβάλλον. Η κατάλληλη αξιοποίησή τους θα τονώσει την γενικότερη ανάπτυξη της περιοχής, γιατί Ελλάδα δεν είναι μόνο τα νησιά, ο ήλιος και η θάλασσα, αλλά η  ιστορία,  ο πολιτισμός, πανέμορφα βουνά και ποτάμια.

 Η επιλογή του θέματος επιτεύχθηκε μετά από επανειλημμένες συγκεντρώσεις και συζητήσεις των μελών της περιβαλλοντικής ομάδας, στη συνέχεια  ακολούθησε η οργάνωση των  μαθητών σε ομάδες  και κατανομή εργασιών ανά ομάδα. Η διαδικασία αυτή ήταν ίσως το πιο "βαρετό " κομμάτι της όλης εργασίας, γιατί ήταν κουραστική και απαιτούσε εξωσχολικό χρόνο για την αναζήτηση και καταγραφή των πληροφοριών που μαζεύτηκαν από βιβλιογραφικά δεδομένα και τοπικούς φορείς. Παρόλα αυτά  η φάση αυτή ολοκληρώθηκε σχετικά γρήγορα και ακολούθησε το επόμενο στάδιο που ήταν η εργασία στο πεδίο , δηλαδή στον Αλιάκμονα.
 Στις 30 Μαρτίου η περιβαλλοντική ομάδα επισκέφθηκε  την λίμνη Πολυφύτου στο ύψος της γέφυρας των Σερβίων, για να έχουν  άμεση επαφή με το συγκεκριμένο και επιβλητικό κομμάτι του ποταμού. Στον σύντομο χρόνο της επίσκεψης έγινε προσπάθεια φωτογράφησης και βιντεοσκόπησης της περιοχής, η οποία δεν ήταν ιδιαίτερα επιτυχής λόγω της ομίχλης που σκέπαζε το ποτάμι.
 Στις 13 Απριλίου η  ομάδα  πραγματοποίησε ημερήσια  επίσκεψη στο κέντρο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Νάουσας. Μετά το καλωσόρισμα και την ξενάγηση μας στους χώρους του κέντρου ακολούθησε μια σύντομη ενημέρωση πάνω σε θέματα που αφορούν το ποτάμι, την Αράπιτσα. Η ενημέρωση αυτή περιελάμβανε προβολή διαφανειών και την παρακολούθηση ενός βίντεο πάνω στη χλωρίδα και πανίδα του ποταμού. Στη συνέχεια πραγματοποιήθηκε μια σύντομη δραστηριότητα κατά την οποία οι μαθητές κλήθηκαν να αναγνωρίσουν κάποιους ήχους του νερού.
 Μετά το τέλος της προετοιμασίας για το περιβαλλοντικό μονοπάτι  ακολούθησε η πορεία στο χώρο του αγίου Νικολάου. Ξεκινήσαμε μια εξερεύνηση του πεδίου η οποία περιελάμβανε αναγνώριση και συλλογή φυτών με σκοπό την δημιουργία φυτολογίου. Οι υπεύθυνοι  του κέντρου μας βοήθησαν στη εξοικείωση  μας με τον χώρο και τον εντοπισμό των  προσημειωμένων φυτών και ποών που έπρεπε να βρούμε. Αφού ενημερωθήκαμε για τους οργανισμούς , που υποδηλώνουν το βαθμό καθαρότητας ή ρύπανσης του νερού του ποταμού και συλλέξαμε ορισμένους βιολογικούς δείκτες, μελετήσαμε και άλλους παράγοντες που υποδηλώνουν την καθαρότητα του νερού, όπως το χρώμα του, η διαύγειά του, η θερμοκρασία του , το ΡΗ και η οσμή του. Μερικοί από τους βιολογικούς δείκτες που καταφέραμε να συλλέξουμε μετά από αρκετή έρευνα, ήταν μικρά μαλάκια, όπως σαλιγκαράκια και καρκινοειδή, όπως γαριδούλες. Πριν την αναχώρησή μας από τον χώρο του αγίου Νικολάου, συμμετείχαμε σε ένα πραγματικά διασκεδαστικό παιχνίδι. "Ο κατάλογος του ανιχνευτή" κατά το οποίο κληθήκαμε να βρούμε 15 διαφορετικά πράγματα σύμφωνα με έναν κατάλογο που μας δόθηκε από τους υπεύθυνους των ομάδων. Το παιχνίδι συνδύαζε την γνώση και την  εξυπνάδα.
Μετά το τέλος του περιπάτου επιστρέψαμε στο κέντρο όπου παρατηρήσαμε  και  αναγνωρίσαμε με την βοήθεια  των στερεοσκοπίων τους  δείκτες που είχαμε συλλέξει στο ποτάμι. Οι δυνατότητες που μας παρείχαν τα στερεοσκόπια στην παρατήρηση των μικροοργανισμών και του μικρόκοσμου που κρύβει το άνθος ενός αγριολούλουδου, μας έκαναν να νοιώσουμε σαν μικροί ερευνητές. Στην συνέχεια  μέσα από μια δραστηριότητα γνωρίσαμε την προσφορά ενός ποτάμιου οικοσυστήματος  καθώς και τους παράγοντες οι οποίοι το υποβαθμίζουν.
 Στη συζήτηση που ακολούθησε  έγινε αξιολόγηση των θετικών και αρνητικών  εντυπώσεων μας  από  τους χώρους τους οποίους επισκεφθήκαμε. Έπειτα συμπληρώσαμε κάποια ερωτηματολόγια, μαθητές και εκπαιδευτικοί , στα οποία μας δόθηκε η ευκαιρία να επισημάνουμε οποιεσδήποτε  ελλείψεις, θεωρήσαμε ότι υπήρχαν στο πρόγραμμα. Η επίσκεψή μας ολοκληρώθηκε με γεύμα στην τραπεζαρία της μαθητικής εστίας.
Αυτό που αποκομίσαμε από την επίσκεψή μας στο κέντρο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης  Νάουσας, ήταν η ενημέρωση, η εκπαίδευση, η ευαισθητοποίηση και σαφώς και η ενεργοποίησή μας πάνω σε οικολογικά θέματα, συνοδευόμενα βέβαια από άφθονη διασκέδαση και γέλιο.
Το ίδιο απόγευμα  επισκεφθήκαμε το φράγμα της  Σφηκιάς. Η Π.Ο. ήρθε σε επαφή με άλλο ένα σημείο του ποταμού Αλιάκμονα. Έγινε αναγνώριση και συλλογή φυτών για το φυτολόγιο και εκτίμηση της εικόνας που παρουσίαζε το ποτάμι στο σημείο αυτό. Στη διάρκεια της επιστροφής μας στη Σιάτιστα έγινε συζήτηση και αξιολόγηση της επίσκεψής μας και της εργασίας που έγινε στο πεδίο. Επισημάνθηκε η σημαντικότατη συμβολή της εργασίας στο πεδίο στην απόκτηση γνώσεων και δεξιοτήτων καθώς και την εφαρμογή τεχνικών. 
  Στις 14 Μαίου πραγματοποιήθηκε η τελευταία επίσκεψή μας στο ποτάμι, στο σημείο που ο Αλιάκμονας συναντά τον δρόμο Σιάτιστας-Γρεβενών. Περπατήσαμε κατά μήκος του ποταμού φωτογραφίσαμε φυτά και ζώα και ολοκληρώσαμε την συλλογή φυτών για το φυτολόγιο. Μετρήσαμε την θερμοκρασία και το ΡΗ του νερού και τις συγκρίναμε με τις μετρήσεις της Νάουσας. Οι διαφορές δεν εντοπίζονταν μόνο στα διαφορετικά νούμερα, αλλά  κυρίως στην εικόνα της φύσης, μια και  τώρα η άνοιξη ήταν στο αποκορύφωμά της και το πλούσιο φύλλωμα των δένδρων ήταν αισθητά πυκνότερο απ ότι τον Απρίλιο. Η εργασία  στο πεδίο έγινε με την μουσική υπόκρουση των αηδονιών  και του ήχου του ποταμού.
Η ομάδα προχώρησε με τα πόδια μέχρι το γεφύρι του Πασά και θαύμασε από το ύψωμα το εντυπωσιακό αυτό σημείο του ποταμού, και το παραποτάμιο δάσος, στο οποίο επικρατούν κυρίως οι λεύκες. Η  σύγκριση με τις καινούριες γέφυρες που κατασκευάζονται σε αυτό το σημείο της  Εγνατίας οδού ήταν αναπόφευκτη. Στην συνέχεια μετακινηθήκαμε στην περιοχή της Γιάνκοβης όπου και εγκαταλείψαμε το λεωφορείο. Κατεβήκαμε στο ποτάμι  και αυτομάτως η κούραση της ημέρας μετατράπηκε σε ευφορία. Περπατήσαμε περίπου ένα χιλιόμετρο κόντρα στο ρεύμα του ποταμού, ακούγοντας το ασταμάτητο μουρμούρισμα  του ποταμού που το διέκοπταν μόνο τα κοάσματα των βατράχων, οι οποίοι έδιναν τον καλύτερο εαυτό τους, καθώς είναι στην περίοδο της αναπαραγωγής τους. Εντοπίσαμε μικρούς νερόλακους δίπλα στο ποτάμι, όπου η επόμενη γενιά βατράχων με την μορφή γυρίνων απολάμβαναν το σύντομο αυτό στάδιο της ζωής  πριν την μεταμόρφωσή τους κολυμπώντας. 
 Η ομάδα ξεκουράστηκε για λίγο δίπλα στο ποτάμι και πήρε την γενναία απόφαση να επιστρέψει στην Σιάτιστα με τα πόδια καλύπτοντας μια απόσταση 10-12 χιλιομέτρων. Κάπου στα μισά της απόστασης αρχίσαμε να ξανασκεφτόμαστε και να μετανιώνουμε για την γενναιότητά μας. Το χιούμορ της ομάδας ήταν αντιστρόφως ανάλογο με τις δυνάμεις μας και ήταν αυτό που τελικά μας βοήθησε στον ατέλειωτο ανήφορο. Τελικά καταφέραμε να τερματίσουμε όλοι, σώοι μεν αλλά καθόλου ακμαίοι. Φτάνοντας στο σχολείο ταχτοποιήσαμε τα φυτά που μαζέψαμε στην διάρκεια της μέρας.
\

Οι  στόχοι που είχαν αρχικά τεθεί, δηλαδή  η ευαισθητοποίηση  των μαθητών σε θέματα περιβάλλοντος, η συμμετοχή και η συνεργασία των μαθητών στη διαδικασία κατανόησης της φύσης, επιτεύχθηκαν σε μεγάλο βαθμό.
Η περιβαλλοντική εκπαίδευση δεν είναι μάθημα , είναι όμως μια διαδικασία μάθησης διαφορετική από την συνηθισμένη, έξω από το σχολείο, δίπλα στην φύση , για την ίδια την φύση. Τα μέλη της  ομάδας συμμετείχαν εθελοντικά σε όλες τις φάσεις του προγράμματος, η συμμετοχή τους όμως ήταν άμεση, ουσιαστική και ενθουσιώδης, παρά τον φόρτο εργασίας που αποδεδειγμένα υπάρχει στο Λύκειο. Έμαθαν να ακούν τους ήχους του ποταμού, να ξεχωρίζουν και να αναγνωρίζουν τα διάφορα λουλούδια και δένδρα, έμαθαν να βλέπουν κάτι παραπάνω από την ομορφιά της και την τελειότητα του φυσικού περιβάλλοντος. Υπήρχε αμεσότητα και κίνητρο να μάθουν. Δεν έμαθαν βέβαια τα πάντα, έγινε όμως μια αρχή και πιστεύουμε ότι όλα τα μέλη της ομάδας θα θελήσουν να επαναλάβουν αυτόν τον τρόπο μάθησης, είτε ως μαθητές είτε ως αυριανοί πολίτες.
 
 

Ελληνική μυθολογία
Εγκυκλοπαίδεια  Πάπυρος-Λαρούς
ΔΕΗ
ΑΝΚΟ (Αναπτυξιακή Κοζάνης)
Νομαρχία Κοζάνης
Περιοδικό Διάλογοι (όμιλος παρέμβασης Γρεβενών)
Περιβαλλοντικά προβλήματα νομού Κοζάνης (βιβλιογραφία σεμιναρίου ΤΕΙ)
Οικολογική κίνηση νομού Κοζάνης
Δασαρχείο Τσοτυλίου
Δ/ση Γεωργίας Αλιείας Κοζάνης
Δήμος Σιάτιστας
Περιβαλλοντική εκπαίδευση (Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας)
Πίνακες-στοιχεία  (Α.Π.Θ)
 
 

  aliakmonaspinakas
 
 

Θέμα: "Αλιάκμονας, το ποτάμι πηγή ζωής από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα".

Εντυπο αξιολόγησης  του προγράμματος για τους μαθητές
(Βάλτε σταυρό σε ό,τι σας εκφράζει.)

Κορίτσι …..
Αγόρι ……

Α. Ο λόγος που πήρα μέρος στο πρόγραμμα ήταν:
    (μέχρι 2 σταυρούς)
1. Παρακίνηση από τους συμμαθητές μου ….
2. Παρακίνηση από τον καθηγητή μου …..
3. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την περιοχή …..
4. Ανησυχία για το περιβάλλον …..
5. Ευκαιρία για κάτι έξω από το σχολείο ….
6. Άλλο …..
 

Β. Οι δραστηριότητες του προγράμματος ήταν :
(1 σταυρό)
1. Εύκολες …..
2. Εφαρμόσιμες ……
3. Δύσκολες …. 
4. Αδύνατον να εφαρμοστούν  …..
 

Γ. Οι πληροφορίες που πήρα ήταν :
(1 σταυρό)
1.Λίγες ….
2.Επαρκείς …
3.Πολλές αλλά ενδιαφέρουσες….
4.Θα έπρεπε να υπάρχουν λιγότερες …..
 

Δ. Το πρόγραμμα με βοήθησε:
(μέχρι 2 σταυρούς)
1. Να ανακαλύψω νέα ενδιαφέροντα…….
2. Να συνεργαστώ με τους συμμαθητές μου…….
3. Να γνωρίσω  ένα άλλο τρόπο μάθησης …..
4. Να βιώσω άλλες εμπειρίες…..
5. Να αξιοποιήσω τις δεξιότητες & τα ενδιαφέροντα μου …..
6. Άλλο ………………………….
 

Ε. Γενικά το πρόγραμμα ήταν:
1. Πολύ καλό ….
2. Καλό….
3. Μέρτιο….
4. Κακό…..
5. Πολύ κακό….
 

ΣΤ. Η τελευταία εντύπωση από το πρόγραμμα είναι:  (1 σταυρός)
1. Μια ευχάριστη ανάμνηση…..
2. Κίνητρο για περισσότερη ενασχόληση με θέματα περιβάλλοντος……
3. Αλλαγή στάσης  και τρόπου ζωής απέναντι σε θέματα περιβάλλοντος..
4. Άλλο………………….
 

Ζ. Θέλεις να συμμετάσχεις σε άλλο πρόγραμμα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης;
Ναι………                           Όχι………
 

Η. Αν ναι, ποιό θα ήθελες να είναι το θέμα .
Θέμα: ……………………………………
 
 

Θ. Γράψε με λίγα λόγια  την άποψή σου για τα προγράμματα περιβαλοντικής εκπαίδευσης:
 
 

κορυφή σελίδας                                                                   κεντρική σελίδα